Hari ini kita dilaporkan dengan satu
berita seorang bapa yang memohon kepada mahkamah syariah untuk menikahkan
anaknya perempuannya yang berusia 12 tahun atau dalam bahasa mudah perkahwinan
di bawah umur. Jom kita baca lebih lanjut mengenai berita ini.
 |
| Gambar Hiasan |
Seorang bapa terpaksa
merayu kepada Mahkamah Syariah supaya meluluskan perkahwinan anak gadisnya
berusia 12 tahun yang enggan pulang ke rumah tetapi mahu tinggal di rumah teman
lelakinya.
Pembantu Pegawai Tadbir
Agama Daerah Kulim Azmi Ahmad berkata peristiwa itu berlaku kira-kira dua
minggu lalu dan gadis itu dan teman lelakinya berusia 19 tahun akan mendirikan
rumah tangga bulan depan.
"Gadis itu baru sahaja
mengambil Ujian Pencapaian Sekolah Rendah (UPSR) manakala pasangannya pula
menganggur tetapi ibu bapa mereka bersetuju pasangan itu dinikahkan,"
katanya kepada pemberita selepas melancarkan Kem Bina Generasi al-Quran di
Masjid Al-Ittihad, Sungai Kob dekat Kulim hari ini.
Azmi yang mewakili Pegawai
Tadbir Agama Daerah Kulim melancarkan program tersebut berkata waris gadis
berkenaan telah membuat permohonan kepada Mahkamah Syariah Daerah sebagai
mematuhi Enakmen Keluarga Islam 2008 (Pindaan) Negeri Kedah.
"Bagi pihak perempuan
yang berumur di bawah 16 tahun yang mahu bernikah dan lelaki pula yang berusia
di bawah 18 tahun perlu mendapatkan kebenaran daripada Mahkamah Syariah melalui
enakmen tersebut," katanya yang juga Ketua Bahagian Penguatkuasa Pejabat
Agama Islam Daerah Kulim.
Azmi berkata kes itu julung
kali berlaku sejak berpuluh tahun beliau berkhidmat dengan Jabatan Agama Islam
di Kedah.
 |
| Gambar Hiasan |
|
Kita ikuti perbincangan dalam artikel
berikut yang disiarkan dalam Utusan Malaysia 14/12/2010.
'Jangan Berpolemik Kahwin Bawah
Umur'.
KISAH pernikahan Siti Maryam Mahmod, 14,
dengan seorang guru, Abdul Manan Othman, 23, awal Disember lalu dengan
kebenaran Mahkamah Syariah menimbulkan rasa kurang senang segelintir
masyarakat.
Bagaimanapun, jika
kita mengkaji sirah Nabi SAW, baginda SAW telah memberi panduan kepada kita
dalam hal ini.
Nas paling jelas adalah
pernikahan baginda dengan Siti Aisyah r.a yang ketika itu berusia enam tahun.
Ia sebagaimana hadis
yang bermaksud: Daripada Aisyah r.a. berkata: Nabi SAW melaksanakan pernikahan
denganku ketika aku berumur 6 tahun. (riwayat Bukhari dan Muslim).
Wartawan MOHD. RADZI MOHD.
ZIN dan jurufoto MOHD. NOOR MAT AMIN menemu bual Pensyarah Fakulti
Undang-undang Universiti Kebangsaan Malaysia, Prof. Madya Datin Noor Aziah
Mohd. Awal bagi mengupas isu ini.
Mega: Apakah hukum
Islam mengenai perkahwinan bawah umur?
NOOR AZIAH: Perkahwinan
dalam Islam adalah sunnah Nabi Muhamad saw. Ia adalah satu ibadah dan
satu-satunya cara menghalalkan hubungan seks atau kelamin antara seorang lelaki
dan perempuan bukan mahram.
Pernikahan disebut mithaq
yang bermaksud satu perjanjian suci dan mesti diupacarakan mengikut hukum
Islam. Sabda Nabi SAW yang bermaksud: Nikah itu adalah sunnahku dan barang
siapa yang tidak suka sunnahku, maka dia bukanlah daripada umatku. (riwayat
Bukhari).
Untuk suatu pernikahan
menjadi sah ia mestilah memenuhi keperluan berikut:
(a) Lelaki
(b) Perempuan
(c) Wali
(d) Saksi
(e) Ijab & Qabul.
Jika dilihat di atas,
perkahwinan mempunyai nas tersendiri dan hukum yang sesuai mengenainya.
Mengikut Iman Abu Hanifah, Ahmad ibn Hanbal dan Malik Ibn Anas, perkahwinan
adalah sesuatu yang digalakkan namun bagi sesetengah individu ia menjadi wajib.
Pandangan umumnya
adalah jika seseorang lelaki atau perempuan takut dia akan melakukan zina, maka
perkahwinan adalah wajib baginya. Perkahwinan juga wajib bagi orang yang mempunyai
nafsu seks yang tinggi.
Daripada sudut umur, Islam
tidak menjadikan umur sebagai syarat perkahwinan. Ini jelas melalui perkahwinan
Nabi Muhamad SAW dengan Aisyah. Dalam satu hadis Aisyah menyatakan yang dia
berkahwin dengan Nabi semasa berumur 6 tahun dan perkahwinan itu disempurnakan
semasa dia berumur 9 tahun. Dan mereka tinggal bersama selama 9 tahun sehingga
kewafatan Nabi SAW.
Jadi dalam Islam, perkahwinan
bawah umur atau kanak-kanak boleh berlaku dengan syarat ia mengikut hukum
Islam.
Di Malaysia, di bawah
undang-undang keluarga Islam di semua negeri, semua perkahwinan yang hendak
diakadnikahkan perlu membuat permohonan dan diletakkan umur minimum iaitu 18
bagi lelaki dan 16 bagi perempuan. Namun pasangan masih boleh diakadnikahkan di
bawah umur tersebut jika dibenarkan oleh Hakim Syarie.
Benarkah baligh antara faktor
yang diambil kira untuk membenarkan perkahwinan bawah umur?
NOOR AZIAH: Jika
dilihat kepada hadis mengenai perkahwinan Aisyah dengan Nabi SAW, baginda hanya
mula tinggal bersama Aisyah apabila beliau sudah baligh.
Jadi pernikahan boleh
berlaku sebelum baligh. Asalkan wali memberi persetujuan dan kita tahu, dalam
mazhab Shafie, wali mujbir boleh menikahkan anak gadisnya tanpa persetujuan
anak gadis itu.
Peranan wali sangat
penting kerana perkahwinan tanpa wali adalah tidak sah. Jadi untuk mengadakan
hubungan seks, anak gadis yang terlalu muda usianya yang dinikahi itu mesti
telah baligh.
Apa maksud baligh?
Daripada sudut bahasa baligh bermakna sampai kepada sesuatu atau penghabisan
kepada sesuatu tujuan, tempat terhenti.
Tanda baligh bagi perempuan
adalah haid atau hamil.
Konvensyen Hak Kanak-kanak
(CRC) mentakrif kanak-kanak sebagai seorang yang berumur di bawah 18 tahun atau
di bawah umur tersebut jika umur dewasa dicapai lebih awal di negara tersebut.
Jadi definasi baligh dan dewasa dalam Islam tidak bercanggah dengan CRC.
Menetukan had umur
antara kanak-kanak dengan orang dewasa adalah hak negara. Penentuan had umur
perlu dibuat kerana implikasi undang-undang berbeza di antara orang dewasa
dengan kanak-kanak.
Di Malaysia, Akta Umur
Dewasa 1971, mentakrif orang dewasa sebagai yang berumur di atas 18 tahun dan
Akta Kanak-kanak 2001 mentakrif kanak-kanak sebagai yang berumur di bawah 18
tahun.
Namun, semua perundangan
Islam tidak memberi takrif kepada mumaiyiz dan baligh. Jadi ada kalanya
percanggahan berlaku daripada sudut umur sahaja. Perlu juga diingat perbezaan
dewasa dan kanak-kanak penting kerana jika kanak-kanak melakukan jenayah,
mereka tidak dihukum seperti orang dewasa.
***
Perbincangan En. Zainul Rijal
Abu Bakar dalam Berita Harian bertarikh 20/12/2010 turut mengupas berkenaan isu
ini.
Islam Benar Perkahwinan Bawah Umur
Mahkamah Syariah pastikan perempuan
layak, kebajikan dijaga sebelum beri kebenaran.
ISU mengenai perkahwinan bawah umur
kembali mendapat tempat untuk dibahaskan. Pelbagai pertubuhan bukan kerajaan
(NGO) menyuarakan pandangan mereka berkenaan isu ini.
Terbaru,
Menteri di Jabatan Perdana Menteri, Datuk Seri Nazri Aziz, menolak cadangan
supaya perkahwinan kanak-kanak bawah umur diharamkan meskipun ramai tidak
berpuas hati dengan perkahwinan seorang gadis berusia 14 tahun Siti Maryam
baru-baru ini.
Menurut Nazri, kerajaan tidak mempunyai
rancangan untuk memansuhkan undang-undang yang membenarkan perkahwinan bawah
umur kerana amalan itu tidak menyalahi agama Islam sambil menegaskan jika agama
membenarkannya, kerajaan tidak boleh mengharamkannya.
Perkahwinan Siti Maryam dikatakan
menimbulkan pelbagai kritikan termasuk daripada Menteri Kementerian Pembangunan
Wanita, Keluarga dan Masyarakat, Datuk Seri Shahrizat Abdul Jalil, yang
berkeras berkata kerajaan tidak menyokong amalan itu.
Kumpulan aktivis pula mahu undang-undang
itu dipinda kerana sering menjadi amalan dan dikatakan kira-kira 16,000 gadis
bawah umur 15 tahun di Malaysian sudah berkahwin. Pertentangan kenyataan ini
sebenarnya manifestasi meletakkan gender mengatasi hukum agama.
Saya mengucapkan syabas kepada Nazri
kerana mempertahankan hukum syarak dalam sudut ini. Shahrizat pula seperti
biasa meletakkan isu gender melebihi hukum syarak walaupun perundangan Islam
membenarkan perkahwinan bawah umur asalkan sudah mencapai umur baligh dan
datang haid.
Walaupun perkahwinan bawah umur
dibenarkan agama, dari sudut perundangan ia bukanlah secara automatik boleh
dilaksanakan. Peruntukan yang jelas ialah jika seorang perempuan bawah umur
hendak dikahwinkan, wali hendaklah memohon kebenaran dari Mahkamah Syariah.
Mahkamah Syariah akan memastikan
perempuan itu layak berkahwin atau sebaliknya dan kebajikan perempuan itu
setelah berkahwin juga diberi perhatian. Kebenaran mahkamah bukan dibuat secara
semberono tetapi dikawal kaedah hukum syarak dan perundangan Islam.
Seksyen 8 Akta Undang-Undang Keluarga Islam 1984 menyatakan tiada suatu
perkahwinan boleh diakad nikahkan di bawah akta itu jika lelaki berumur kurang
daripada 18 tahun atau perempuan itu berumur kurang 16 tahun kecuali jika hakim
syarie memberi kebenaran secara bertulis dalam hal keadaan tertentu.
Pada ketika ini kebiasaannya umur 16 tahun itu masih lagi di bangku sekolah
iaitu di Tingkatan Empat. Manakala, lelaki berumur 18 tahun mungkin sudah
menamatkan alam persekolahan.
Polemik yang timbul ialah pada waktu umur persekolahan itu bagaimanakah pasangan
muda ini akan meneruskan pelajaran dan bagaimana pula jika mereka ingin
meneruskan pengajian ke pusat pengajian tinggi?
Dengan adanya siasatan terperinci oleh hakim syariah sebelum memberi kebenaran,
kemaslahatan dan kebajikan pasangan bawah umur dapat dijaga. Malah, hakim
syarie juga boleh mengenakan syarat tertentu semasa membenarkan pernikahan itu.
Dalam banyak keadaan, perkahwinan bawah umur bukanlah atas desakan ibu bapa
tetapi mereka yang ingin mendirikan rumah tangga. Malah ada antara mereka yang
sudah tidak dapat dikawal oleh ibu bapa dan sanggup melakukan apa saja jika
tidak dibenarkan bernikah.
Inilah pertimbangan yang perlu disiasat oleh hakim syarie sebelum memberi
kebenaran kepada pernikahan pasangan bawah umur.
Justeru, saya berharap Shahrizat yang mahu mengharamkan perkahwinan bawah umur
meneliti kembali peruntukan hukum syarak dan tidak sewenang-wenang membuat
gesaan bertentangan undang-undang Islam.
Isu masa depan perempuan muda yang berkahwin bukan perkara yang boleh mengubah
hukum. Sepatutnya program sesuai digarap bagi menjaga kebajikan perempuan muda
yang berkahwin ini. Undang-undang mestilah disesuaikan dengan agama bukan agama
disesuaikan dengan undang-undang.
Pasangan bernikah pada usia muda sepatutnya diberi bantuan dari segi persediaan
alam rumah tangga, meneruskan persekolahan atau pengajian dan meningkatkan
ekonomi keluarga. Malangnya, bukan saja perempuan muda yang berkahwin tidak
dijaga kebajikannya, tetapi wanita dewasa juga banyak mengalami masalah
kebajikan mereka terabai.
Tiada pembelaan yang baik kepada pasangan berkahwin sehingga mencatatkan indeks
perceraian yang tinggi akibat tiada persefahaman. Kursus praperkahwinan kepada
bakal pengantin tidak membekalkan ilmu yang patut mereka miliki untuk melayari bahtera
perkahwinan.
Saya berpandangan walau apapun keadaannya, dalam setiap tindakan kita janganlah
sampai menghalalkan yang haram dan mengharamkan yang halal. Setiap pandangan
kita hendaklah digarap berteraskan kepada agama.
Penulis ialah Presiden Persatuan Peguam Peguam Muslim Malaysia (PPMM) dan
boleh dihubungi di zainul.rijal@abubakar.my
Sharing is caring ^_^
100 Sunnah Nabi s.a.w Dalam Kehidupan
